Hijkerveld

Op en om het Hijkerveld zijn talloze sporen van prehistorische bewoning te vinden. De oudst gedateerde vondsten bestaan uit vuurstenen werktuigen uit het Boreaal (8800-7500 v.Chr.). Verspreid over het terrein, maar met name op het Landgoed Hooghalen, zijn veel grafheuvels te zien. In deze heuvels begroeven mensen uit de Nieuwe Steentijd, Bronstijd en IJzertijd hun doden. In het zuidelijk deel van het Hijkerveld bevindt zich een groot celtic-field of raatakkercomplex. De akkertjes werden begrensd door wallen. Alhoewel deze wallen bij de ontginning van de heide zijn geslecht, is de structuur - zeker vanuit de lucht - nog altijd goed waar te nemen. Van dit gecombineerde akkercomplex en woongebied uit de laatste 1000 jaar v.Chr. is een groot deel systematisch onderzocht. Hierbij werden zeer veel bewoningssporen aangetroffen. Het Hijkerveld is vanaf de Steentijd tot in de Romeinse tijd bewoond geweest. Pas aan het begin van de jaartelling verlieten de mensen, mogelijk hiertoe gedwongen door zandverstuivingen en opdringend hoogveen, het Hijkerveld en stichtten een nederzetting in de buurt van het huidige dorp Hijken. Het Hijkerveld bleef in gebruik als weidegrond voor het vee. Vanaf de Middeleeuwen werden de essen aangelegd als permanent bouwland. De heide leverde via de plaggen en de schapenmest de bemesting voor de essen. Soms werden de schrale heidegronden hierbij zo sterk uitgemergeld dat er zandverstuivingen ontstonden.

Met name in het Noord-Hijkerzand zijn de stuifduinen nog duidelijk zichtbaar. De essen werden in de loop van de tijd uitgebreid. Sinds de uitvinding van de kunstmest, aan het begin van de 20e eeuw, verviel de noodzaak om schapen te houden, waarmee de heide haar functie verloor. Grote delen van de heide werden ontgonnen en omgezet in landbouwgrond of bos. In het ontginningsgebied ontstonden nieuwe jonge landschappen, zoals de landgoederen Kortewegse bos en Hooghalen, beide gevormd in de jaren '30. Landgoed Kortewegse bos is vanaf haar ontstaan in handen van de familie Korteweg, een familie die in 1911 vanuit Den Haag in Smilde kwam wonen om de zandgronden te ontginnen (info mw. Alma Korteweg). De eerste aanzet tot de vorming van het Landgoed Hooghalen werd gegeven door de familie Blauwboer. Het Landgoed Hooghalen kwam later evenals het grootste deel van het Hijkerveld in bezit van de verzekeringsmaatschappij AMEV. In 1986 kocht 'Het Drentse Landschap' het landgoed en een groot deel van het eigenlijke Hijkerveld aan. Het vogelreservaat Diependal was toen al twee jaar in bezit van de Stichting. Het Hijkerveld is het grootste natuurgebied van 'Het Drentse Landschap'.

Beheer

Om te voorkomen dat de heide verandert in bos, worden er diverse beheersmaatregelen toegepast, zoals plaggen, maaien en begrazing met runderen en schapen. De heide wordt begraasd door een grote kudde Schoonebekers onder de hoede van een schaapherder. Ook loopt er een kudde Schotse Hooglanders in het gebied rond. De schapen brengen de nacht door in de "Ensinkkooi". Deze schaapskooi is een eigentijdse variant op het oeroude Drentse potstalsysteem. De mest die in de kooi wordt verzameld, wordt gebruikt om de bloemrijke graanakkers aan de rand van het veld te bemesten. In feite bestaat het beheer uit een nabootsing van het grondgebruik dat tot het ontstaan van de heide heeft geleid. Er wordt aan gewerkt om de natuurwaarden van de aangeplante bossen langs de rand van het heideveld te versterken. Het landgoedkarakter van het Landgoed Hooghalen wordt gehandhaafd en waar mogelijk versterkt, bijvoorbeeld door het tuinontwerp bij het landhuis en de aanplant van solitaire bomen en boomgroepen op markante plaatsen. Ook aan het in stand houden van de lanenstructuur wordt zorg besteed. Een deel van het bos op het landgoed wordt samen met de daar aanwezige heide als parklandschap beheerd.

Toegankelijkheid

Vanaf het dorp Hijken staat met bordjes aangegeven hoe de parkeerplaats nabij de schaapskooi te bereiken is. Ook is er een parkeerplaats aangelegd aan de rand van het Landgoed Hooghalen, langs de weg van Hijken naar Laaghalen. De gemarkeerde wandelroute is vanaf beide plaatsen te starten. De route gaat door het Landgoed Hooghalen, over een groot deel van de centraal gelegen open heide en langs de schaapskooi. Ook loopt er een NIVON-route en een knapzakroute over het Hijkerveld, beginnend aan de Laaghalerzijde. Fietsers kunnen zowel vanuit de noord-, de zuid- als de oostkant via verharde fietspaden over het Hijkerveld rijden. Vrijwel alle zandwegen door het terrein zijn opengesteld voor wandelaars. De zandweg langs het vloeimeer is, om verstoring van broedende vogels te voorkomen, tussen 15 maart en 15 juli afgesloten voor het publiek. De wandelmogelijkheden voor mensen met een hond zijn beperkt, omdat honden niet meegenomen mogen worden binnen de rasters waar vee loopt te grazen.

Op doordeweekse dagen in het zomerhalfjaar verlaat de schaapskudde de kooi om ca.9.30 uur en keert om ca.16.30 uur weer terug van het veld.